OPEN RUIMTE HEFFING: GOED VOOR STAD EN PLATTELAND

Door Jeroen Dijsselbloem, Staf Depla en Adri Duivesteijn, leden Tweede Kamer PvdA

Jan Fokkema de directeur van de vereniging van projectontwikkelaars (NEPROM) is het eens met de PvdA. We moeten zuinig zijn op de open ruimte in Nederland. Een groot deel van de ruimte voor nieuwe woningen en bedrijfsterreinen moet dan ook in de bestaande steden gevonden worden. Financiële prikkels om zuinig ruimte gebruik te stimuleren zijn dan ook onmisbaar volgens de PvdA en de Neprom. In het FD van 15 februari lezen we dat er alleen verschil van mening bestaat over de juist financiële prikkel.

Het is financieel aantrekkelijk om in het buitengebied nieuwbouwlocaties of bedrijfsterreinen aan te leggen. Veel gemeentelijke grondbedrijven leveren dankzij deze activiteiten een bijdrage aan de gemeentelijke begroting. En voor de grondeigenaren en ontwikkelaars is het ook een aardige inkomstenbron. Een heel ander beeld leveren te saneren oude bedrijfsterreinen of verpauperde stadswijken op. Als een gemeente ervoor zou kiezen eerst deze plekken in de stad te saneren en opnieuw in te richten, moet zij daar geld bij leggen. Veel geld, veel meer dan de bijdrage die uit subsidiepotjes van de rijksoverheid kan worden gekregen. Die scheve verhouding is een belangrijke stimulans voor gemeenten om eerder te kiezen voor uitbreiden dan voor "inbreiden". Liever het groene buitengebied in, dus. En delen van de stad blijven in verwaarloosde staat achter. Dit is sociaal ongewenst en kost onnodig veel ruimte. Steden moeten niet verdeeld zijn in "ghetto's" van twee onder een kap huizen en gebieden waar alleen 'probleemgroepen" wonen. Steden moeten voor iedereen aantrekkelijker plaatsen zijn om te wonen, te werken en te ontspannen. Alleen dan kan de ruimtevretende trek naar randgemeenten voorkomen worden.

Wij stellen voor om iedereen die een stukje van de open ruimte van Nederland afsnoept, door het te bebouwen, een bebouwingsheffing (open ruimte heffing) van 12,50 euro per vierkante meter te laten betalen. Hiermee slaan we twee vliegen in één klap. Deze heffing op het bebouwen van groene ruimte maakt uitbreiden minder winstgevend. Hierdoor zal er eerder gekozen worden om te investeren in herstructurering van de bestaande stad. Volbouwen van onze open en groene ruimte wordt afgeremd. Ten tweede willen wij dat de opbrengst binnen de regio via een regionaal fonds ten goede komt aan het saneren en herinrichten van oude locaties in de stad of het versterken van de groene kwaliteit van het buitengebied. Inbreiden wordt dus goedkoper. Deze hefboom maakt dat gemeenten er voor kunnen kiezen om eerst het oude vervuilde terrein met leegstaande fabriek achter het station te gaan opruimen, alvorens weer nieuwe weilanden bouwrijp te gaan maken.

De Neprom wijst de open ruimte heffing af omdat het wonen in het groen dan alleen nog voor rijken is weggelegd. Dit is een misverstand. De open ruimte heffing komt niet in de plaats van planologie, maar is een flankerend instrument om het doel van 'efficiënt omgaan met de schaarse ruimte' te bevorderen. Het is geen aflaat om vervolgens in het groene buitengebied villa's te kunnen bouwen. Daarvoor geldt nog altijd het bestemmingsplan, die worden getoetst door provincie en rijksoverheid.
Een tweede kritiekpunt van de Neprom is dat een bebouwingstax zorgt voor prijsstijging van alle woningen. De prijs van woningen wordt echter niet verder opgedreven door de heffing. Het heeft dus geen negatief effect op starters en andere groepen met een klein gezinsinkomen. De twee toonaangevende macro-economische instituten, Nyffer en Centraal Planbureau, verwachten dat met de heffing de winstmarges van grondeigenaar, grondbewerker, ontwikkelaar, bouwer en gemeente zullen worden afgeroomd. Dat komt omdat nieuwbouwwoningen moeten concurreren met de markt van bestaande woningen die ook te koop worden aangeboden. Een eenzijdige prijsverhoging van de nieuwbouwwoning is daardoor niet mogelijk. Iedereen weet dat de woningprijs van een nieuwbouwwoning bepaald wordt door de markt van bestaande woningen en niet door de kostprijs van nieuwbouwwoningen. Tot slot stelt de Neprom dat de woningnood niet alleen binnen de bestaande stad kan worden opgelost. Daar hebben ze gelijk in. Dat is dan ook de reden dat de PvdA pleit om in de Vijfde Nota ruimtelijke ordening ruimte te maken voor groene steden in een ruime jas.

De Neprom wijst onze bebouwingstax dus af. Maar ze wil wel net als de PvdA, steden opknappen en zuinig om gaan met onze open ruimte. Dat is toe te juichen. De Neprom stelt voor een grondgebruikersbelasting in te voeren. Een sympathiek idee. Het verschil met de Onroerendzaakbelasting (Ozb) wordt niet helemaal duidelijk. Maar het geeft wel het belang aan van het behoud van de Ozb. De Ozb is een goede prikkel om gemeenten te stimuleren te investeren in hun stad. Immers het opknappen van de eigen stad loont. Het onroerend goed in een stad wordt meer waard en dus worden de Ozb-inkomsten hoger. De redenering van de Neprom toont dan ook aan dat het voorstel van het huidige kabinet van CDA/VVD/LPF om de Ozb af te schaffen erg onverstandig is. Een andere les die we kunnen trekken uit het voorstel van de Neprom is dat er mogelijkheden zijn om de Ozb te innen tegen veel lagere uitvoeringskosten. Ook is het voorstel van de Neprom om een grondgebruiksbelasting in te voeren een goede prikkel om de toegevoegde waarde per vierkante meter grondgebruik te verhogen. Nadeel is dat de grondgebruiksbelasting het kostenverschil tussen bouwen in de open ruimte en bouwen in de bestaande stad niet kleiner maakt. En daar was het de PvdA nu net om begonnen.

Vorige pagina